دیابت چیست؟ علائم، علت و روشهای درمان دیابت
دیابت چیست و چرا به وجود میآید؟
دیابت یک بیماری مزمن است که در آن مقدار گلوکز خون بیشتر از محدوده طبیعی باقی میماند. این وضعیت زمانی رخ میدهد که بدن انسولین کافی تولید نمیکند، نمیتواند بهدرستی از انسولین استفاده کند یا هر دو مشکل همزمان وجود دارند.
انسولین هورمونی است که در لوزالمعده ساخته میشود و به ورود گلوکز از خون به سلولها کمک میکند. وقتی مقدار یا عملکرد انسولین کافی نباشد، گلوکز در خون تجمع پیدا میکند. بالاماندن قند خون در طول زمان میتواند به عروق، قلب، کلیهها، چشمها و اعصاب آسیب برساند.
دیابت ممکن است در هر سنی ایجاد شود. علت، سرعت بروز علائم و روش درمان به نوع بیماری بستگی دارد؛ به همین دلیل تشخیص نوع دیابت و تنظیم برنامه درمانی باید توسط پزشک انجام شود.
دیابت چند نوع دارد و تفاوت آنها چیست؟
سه نوع اصلی این بیماری شامل دیابت نوع ۱، دیابت نوع ۲ و دیابت بارداری است. علت و درمان این سه نوع با یکدیگر تفاوت دارند.
دیابت نوع ۱ چیست؟
در دیابت نوع ۱، سیستم ایمنی به سلولهای تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله میکند. در نتیجه، تولید انسولین بهشدت کاهش پیدا میکند و فرد برای ادامه زندگی به دریافت روزانه انسولین نیاز دارد.
دیابت نوع ۱ بیشتر در کودکان، نوجوانان و جوانان تشخیص داده میشود، اما ممکن است در هر سنی ایجاد شود. علت دقیق واکنش خودایمنی مشخص نیست و این نوع دیابت نتیجه مصرف شیرینی یا سبک زندگی فرد نیست.
دیابت نوع ۲ چیست؟
در دیابت نوع ۲، بدن نمیتواند بهشکل مؤثر از انسولین استفاده کند و ممکن است با گذشت زمان تولید انسولین نیز برای نیاز بدن کافی نباشد. این نوع معمولاً بهآرامی ایجاد میشود و بعضی افراد برای مدت طولانی علامت مشخصی ندارند.
اضافهوزن یا چاقی، کمتحرکی، افزایش سن، سابقه خانوادگی، پیشدیابت و سابقه دیابت بارداری از عوامل شناختهشده افزایش خطر هستند. دیابت نوع ۲ فقط به سالمندان محدود نیست و ممکن است در جوانان و حتی کودکان نیز دیده شود.
دیابت بارداری چیست؟
دیابت بارداری در افرادی ایجاد میشود که پیش از بارداری دیابت نداشتهاند. این وضعیت معمولاً علامت مشخصی ندارد و به همین دلیل آزمایش غربالگری در زمان توصیهشده پزشک اهمیت دارد.
قند خون بسیاری از مبتلایان پس از زایمان به محدوده طبیعی برمیگردد؛ اما سابقه دیابت بارداری خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را در سالهای بعد افزایش میدهد. به همین دلیل ادامه پیگیری پزشکی پس از زایمان ضروری است.
پیشدیابت چیست و چه تفاوتی با دیابت دارد؟
پیشدیابت وضعیتی است که در آن قند خون از محدوده طبیعی بالاتر است، اما هنوز به حد تشخیص دیابت نوع ۲ نرسیده است. این وضعیت معمولاً علامت مشخصی ندارد و ممکن است فقط هنگام انجام آزمایش خون شناسایی شود.
ابتلا به پیشدیابت به معنی قطعیبودن ابتلا به دیابت نیست؛ اما احتمال بروز دیابت نوع ۲، بیماری قلبی و سکته را افزایش میدهد. اصلاح تغذیه، افزایش فعالیت بدنی، کاهش وزن در صورت وجود اضافهوزن و پیگیری منظم قند خون میتواند در بعضی افراد احتمال پیشرفت آن را کاهش دهد.
تشخیص پیشدیابت باید براساس آزمایش و نظر پزشک انجام شود. نتیجه دستگاه تست قند خون خانگی بهتنهایی برای تشخیص پیشدیابت یا دیابت کافی نیست.
علائم دیابت چیست؟
علائم دیابت ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- تشنگی بیشتر از معمول
- تکرر ادرار
- افزایش گرسنگی
- خستگی
- کاهش وزن بدون برنامه
- تاری دید
- دیر بهبود یافتن زخمها
- عفونتهای مکرر
- گزگز یا بیحسی دست و پا
علائم دیابت نوع ۱ ممکن است طی چند هفته یا چند ماه و با شدت بیشتری ظاهر شوند. در مقابل، علائم دیابت نوع ۲ ممکن است بهآرامی ایجاد شوند یا برای مدت طولانی قابلتوجه نباشند.
داشتن یک یا چند علامت بهتنهایی ابتلا به دیابت را ثابت نمیکند. برای تشخیص باید به پزشک مراجعه و آزمایشهای لازم انجام شوند. تهوع، استفراغ، درد شکم، تنفس غیرعادی، بوی میوهای دهان یا گیجی، بهخصوص همراه با قند خون بالا، میتواند نشانه وضعیت اورژانسی باشد و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
علت دیابت چیست و چه عواملی خطر ابتلا را افزایش میدهند؟
علت دیابت به نوع آن بستگی دارد. دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به سلولهای تولیدکننده انسولین حمله میکند. زمینه ژنتیکی و عوامل محیطی ممکن است در شروع این فرایند نقش داشته باشند، اما علت دقیق آن هنوز بهطور کامل شناخته نشده است.
در دیابت نوع ۲، مقاومت به انسولین و کاهش تدریجی توانایی بدن در تأمین انسولین موردنیاز نقش دارند. عوامل زیر میتوانند خطر ابتلا به پیشدیابت یا دیابت نوع ۲ را افزایش دهند:
- اضافهوزن یا چاقی
- کمتحرکی
- افزایش سن
- سابقه دیابت نوع ۲ در والدین، خواهر یا برادر
- ابتلا به پیشدیابت
- سابقه دیابت بارداری
- سندرم تخمدان پلیکیستیک
- بعضی بیماریها یا شرایط متابولیک
وجود یک عامل خطر به معنی ابتلای قطعی نیست و افراد بدون اضافهوزن نیز ممکن است به دیابت نوع ۲ مبتلا شوند. در صورت داشتن عوامل خطر، درباره زمان مناسب آزمایش با پزشک مشورت کنید.
دیابت چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص دیابت با آزمایشهای پزشکی انجام میشود و نتیجه دستگاه تست قند خون خانگی بهتنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست. پزشک با توجه به شرایط فرد ممکن است یک یا چند آزمایش را درخواست کند.
آزمایش قند خون ناشتا
در این آزمایش، قند خون پس از مدت ناشتایی تعیینشده اندازهگیری میشود. شرایط ناشتایی و امکان مصرف آب یا دارو باید طبق دستور پزشک یا آزمایشگاه رعایت شود.
آزمایش HbA1c
آزمایش HbA1c تصویری از میانگین تقریبی قند خون طی دو تا سه ماه گذشته ارائه میدهد. بعضی شرایط پزشکی، کمخونیها، بارداری یا اختلالات هموگلوبین ممکن است بر تفسیر آن اثر بگذارند.
آزمایش تحمل گلوکز خوراکی
در آزمایش تحمل گلوکز، فرد محلول حاوی مقدار مشخص گلوکز را مصرف میکند و قند خون در زمان تعیینشده اندازهگیری میشود. این آزمایش با اندازهگیری معمول قند خون بعد از یک وعده غذایی تفاوت دارد.
آزمایش تصادفی قند خون
در بعضی شرایط، پزشک ممکن است قند خون را بدون نیاز به ناشتایی بررسی کند. تفسیر نتیجه به عدد آزمایش، وجود علائم و سایر اطلاعات پزشکی بستگی دارد.
برای آشنایی با محدودههای رایج آزمایشها، مقاله قند خون طبیعی چند است؟ جدول کامل قند خون ناشتا، بعد از غذا و بر اساس سن را مطالعه کنید. تشخیص نهایی باید توسط پزشک انجام شود.
پایش قند خون در منزل چه کمکی به مدیریت دیابت میکند؟
بعضی افراد مبتلا به دیابت باید مطابق برنامه درمانی، قند خون خود را در منزل اندازهگیری کنند. تعداد و زمان تست به نوع دیابت، داروها، مصرف انسولین و توصیه پزشک بستگی دارد.
پایش خانگی میتواند به ثبت تغییرات قند خون و بررسی اثر غذا، فعالیت بدنی و درمان کمک کند. نتیجهها باید همراه با تاریخ، ساعت و شرایط آزمایش ثبت شوند تا پزشک بتواند آنها را بهتر ارزیابی کند.
برای یادگیری آمادهسازی دستها، خونگیری و استفاده از نوار، مقاله نحوه صحیح اندازهگیری قند خون در منزل را مطالعه کنید.
دیابت کنترلنشده چه عوارضی دارد؟
بالاماندن قند خون در طول زمان میتواند به عروق و اندامهای مختلف آسیب برساند. احتمال و شدت عوارض در همه افراد یکسان نیست و به عواملی مانند مدت ابتلا، میزان کنترل قند خون، فشار خون، چربی خون و وضعیت کلی سلامت بستگی دارد.
عوارض احتمالی دیابت شامل موارد زیر هستند:
- بیماریهای قلبی و عروقی
- آسیب کلیه
- آسیب شبکیه و کاهش بینایی
- آسیب اعصاب
- زخم پا و دیر بهبود یافتن زخمها
- افزایش احتمال بعضی عفونتها
کنترل قند خون، فشار خون و چربی خون، ترک سیگار، انجام معاینات دورهای چشم و کلیه و مراقبت از پاها میتواند خطر یا سرعت پیشرفت بعضی عوارض را کاهش دهد.
درمان دیابت چگونه انجام میشود؟
برنامه درمان دیابت براساس نوع بیماری، سن، وضعیت جسمی، سایر بیماریها و هدف قند خون هر فرد تنظیم میشود. درمان ممکن است شامل تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، کاهش وزن در صورت نیاز، دارو، انسولین و پایش قند خون باشد.
درمان دیابت نوع ۱
افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ برای ادامه زندگی به انسولین نیاز دارند. نوع انسولین، مقدار و زمان تزریق باید توسط پزشک تعیین شود. آموزش شمارش کربوهیدرات، تشخیص افت قند و اندازهگیری قند خون نیز بخشی از مدیریت این بیماری است.
نگهداری نادرست میتواند بر عملکرد انسولین اثر بگذارد. برای آشنایی با دمای مناسب و نکات حمل، مقاله شرایط نگهداری انسولین؛ دمای مناسب، نگهداری در سفر و علائم خراب شدن را مطالعه کنید.
درمان دیابت نوع ۲
درمان دیابت نوع ۲ ممکن است شامل اصلاح سبک زندگی، داروهای خوراکی یا تزریقی و در بعضی افراد انسولین باشد. نوع درمان برای همه یکسان نیست و ممکن است در طول زمان تغییر کند.
کاهش وزن در افراد دارای اضافهوزن، فعالیت بدنی و تغذیه متناسب میتوانند به بهبود کنترل قند خون کمک کنند؛ اما دارو نباید بدون نظر پزشک کم یا قطع شود.
درمان دیابت بارداری
در دیابت بارداری، برنامه غذایی، فعالیت بدنی مجاز، پایش قند خون و در صورت نیاز دارو یا انسولین زیر نظر پزشک انجام میشوند. ادامه بررسی قند خون پس از زایمان نیز اهمیت دارد.
آیا دیابت درمان قطعی دارد؟
در حال حاضر برای دیابت نوع ۱ درمان قطعی و عمومی در دسترس وجود ندارد و دریافت مداوم انسولین ضروری است.
در دیابت نوع ۲، بعضی افراد ممکن است پس از کاهش وزن قابلتوجه و تغییر سبک زندگی برای مدتی بدون مصرف دارو، قند خون پایینتر از محدوده دیابت داشته باشند. به این وضعیت بهبودی یا رمیشن دیابت نوع ۲ گفته میشود، نه درمان همیشگی؛ زیرا امکان بازگشت قند خون بالا وجود دارد و پیگیری پزشکی باید ادامه پیدا کند.
هدف درمان، رسیدن به محدودههای تعیینشده برای هر فرد و کاهش خطر عوارض است. دارو یا انسولین نباید به دلیل بهترشدن چند نتیجه، خودسرانه قطع یا تغییر داده شود.
افراد مبتلا به دیابت چه رژیم غذایی داشته باشند؟
یک برنامه غذایی ثابت برای تمام مبتلایان به دیابت وجود ندارد. نوع دارو، وزن، فعالیت بدنی، بیماریهای همراه و عادتهای غذایی در تنظیم برنامه نقش دارند.
بهطور کلی، مصرف سبزیجات، منابع پروتئینی متناسب، غلات کامل و مواد غذایی کمفرآوریشده میتواند بخشی از برنامه غذایی باشد. مقدار و زمان مصرف مواد حاوی کربوهیدرات نیز اهمیت دارد؛ زیرا نان، برنج، میوه، شیر، حبوبات و شیرینیها همگی میتوانند بر قند خون اثر بگذارند.
نوشیدنیهای شیرین، شیرینیها و مواد غذایی بسیار فرآوریشده بهتر است محدود شوند. بااینحال، حذف کامل یک گروه غذایی یا اجرای رژیم سخت بدون مشورت متخصص ممکن است مناسب نباشد.
برای آشنایی بیشتر با انتخاب غذا و تنظیم وعدهها، مقاله بهترین رژیم غذایی برای دیابتیها؛ چه غذاهایی بخوریم و از چه خوراکیهایی پرهیز کنیم؟ را مطالعه کنید.
ورزش چه تأثیری بر دیابت دارد؟
فعالیت بدنی میتواند حساسیت بدن به انسولین را بهبود دهد و به کنترل قند خون، وزن، فشار خون و سلامت قلب کمک کند. نوع و شدت ورزش باید با توانایی جسمی و وضعیت پزشکی فرد هماهنگ باشد.
پیادهروی، دوچرخهسواری، شنا و تمرینات قدرتی از فعالیتهایی هستند که بسته به شرایط فرد میتوانند در برنامه قرار بگیرند. افرادی که انسولین یا داروهای پایینآورنده قند مصرف میکنند، ممکن است در ارتباط با ورزش در معرض افت قند خون قرار بگیرند.
اگر سابقه افت قند خون، بیماری قلبی، زخم پا یا عوارض چشمی دارید، پیش از شروع یا تغییر جدی برنامه ورزشی با پزشک مشورت کنید. زمان اندازهگیری قند خون و نحوه تنظیم غذا یا دارو در روزهای ورزش باید براساس برنامه شخصی شما تعیین شود.
برای کنترل دیابت در منزل به چه وسایلی نیاز داریم؟
دیابت یک بیماری مزمن با انواع و علتهای متفاوت است. تشخیص بهموقع، پیروی از برنامه درمانی، تغذیه متناسب، فعالیت بدنی، مصرف صحیح دارو و انجام معاینات دورهای میتوانند به کنترل بیماری و کاهش خطر عوارض کمک کنند.
دستگاه تست قند خون برای پایش خانگی کاربرد دارد و نباید برای تشخیص قطعی دیابت یا تغییر خودسرانه درمان استفاده شود. تعداد و زمان اندازهگیریها نیز باید براساس توصیه پزشک تعیین شوند.
برای مشاهده قیمت، موجودی و مقایسه مدلهای قابل سفارش میتوانید وارد دسته خرید دستگاه تست قند خون در فروشگاه تجهیزات پزشکی لیما مد شوید.
دیدگاه خود را بنویسید