علائم قند خون پایین چیست؟ دلایل، علائم و روش درمان افت قند خون
افت قند خون چیست؟
افت قند خون یا هیپوگلیسمی (Hypoglycemia) زمانی اتفاق میافتد که میزان گلوکز خون از حد طبیعی پایینتر بیاید. در بیشتر منابع پزشکی، قند خون کمتر از ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر به عنوان افت قند خون شناخته میشود.
گلوکز مهمترین منبع انرژی سلولهای بدن، بهویژه مغز است. زمانی که قند خون بیش از حد کاهش پیدا کند، عملکرد طبیعی مغز و سایر اندامها مختل شده و علائمی مانند لرزش، تعریق، گرسنگی شدید، گیجی و حتی بیهوشی ایجاد میشود.
اگرچه افت قند خون بیشتر در افراد مبتلا به دیابت مشاهده میشود، اما افراد سالم نیز ممکن است در شرایط خاص دچار کاهش قند خون شوند.
علائم قند خون پایین چیست؟
شدت علائم افت قند خون به میزان کاهش قند و سرعت افت آن بستگی دارد. برخی افراد علائم خفیف و برخی دیگر علائم شدید را تجربه میکنند.
شایعترین علائم قند خون پایین عبارتاند از:
- احساس گرسنگی شدید
- لرزش دستها
- تعریق زیاد
- تپش قلب
- اضطراب یا بیقراری
- ضعف و خستگی
- سرگیجه
- سردرد
- تاری دید
- کاهش تمرکز
- خوابآلودگی
- گیجی
- تحریکپذیری یا تغییر رفتار
اگر قند خون همچنان کاهش پیدا کند، ممکن است علائم خطرناکتری مانند تشنج، بیهوشی یا حتی کما ایجاد شود. به همین دلیل تشخیص سریع افت قند خون اهمیت زیادی دارد.
علت افت قند خون چیست؟
دلایل مختلفی میتوانند باعث کاهش قند خون شوند. در افراد مبتلا به دیابت، مصرف بیش از حد انسولین یا داروهای کاهنده قند خون از مهمترین عوامل محسوب میشود.
سایر علتهای افت قند خون عبارتاند از:
- حذف وعدههای غذایی
- دیر غذا خوردن
- فعالیت بدنی شدید بدون مصرف غذای کافی
- مصرف الکل با معده خالی
- مصرف بیش از حد داروهای دیابت
- برخی بیماریهای کبد، کلیه یا غدد درونریز
شناخت علت اصلی افت قند خون به پیشگیری از تکرار آن کمک میکند.
چه افرادی بیشتر در معرض افت قند خون هستند؟
برخی افراد نسبت به دیگران احتمال بیشتری برای تجربه هیپوگلیسمی دارند.
این افراد شامل:
- مبتلایان به دیابت نوع یک
- افراد مبتلا به دیابت نوع دو که انسولین تزریق میکنند
- افرادی که داروهای سولفونیلاوره مصرف میکنند
- سالمندان
- کودکان مبتلا به دیابت
- ورزشکاران
- افرادی که وعدههای غذایی خود را حذف میکنند
این افراد بهتر است همیشه وضعیت قند خون خود را با دستگاه تست قند خون کنترل کنند تا از افت شدید قند خون جلوگیری شود.
هنگام افت قند خون چه کار کنیم؟
اگر علائم افت قند خون را احساس کردید، باید در سریعترین زمان ممکن قند خون خود را اندازهگیری کنید. اگر دستگاه تست قند خون در دسترس نیست اما علائم واضح هستند، بهتر است درمان را به تعویق نیندازید.
اولین اقدام، مصرف یک منبع قندی با جذب سریع است تا قند خون در کوتاهترین زمان افزایش پیدا کند.
مواد غذایی مناسب برای درمان فوری افت قند خون عبارتاند از:
- نصف لیوان آبمیوه طبیعی
- نصف لیوان نوشابه معمولی (غیر رژیمی)
- سه تا چهار عدد قرص گلوکز
- یک قاشق غذاخوری عسل
- سه تا چهار حبه قند
- یک قاشق غذاخوری شکر حل شده در آب
پس از مصرف این مواد، حدود ۱۵ دقیقه صبر کنید و دوباره قند خون خود را اندازه بگیرید.
قانون ۱۵-۱۵ برای درمان افت قند خون
یکی از توصیههای مهم انجمن دیابت آمریکا، استفاده از قانون ۱۵-۱۵ است.
این قانون بسیار ساده است:
1. مصرف حدود ۱۵ گرم کربوهیدرات سریعالجذب
2. صبر کردن به مدت ۱۵ دقیقه
3. اندازهگیری مجدد قند خون
4. اگر قند خون هنوز کمتر از ۷۰ باشد، دوباره ۱۵ گرم کربوهیدرات مصرف شود.
پس از طبیعی شدن قند خون، بهتر است یک وعده غذایی سبک یا میانوعده حاوی کربوهیدرات و پروتئین مصرف شود تا از افت مجدد قند جلوگیری شود.
برای افت قند خون چه بخوریم؟
بسیاری از افراد تصور میکنند مصرف شکلات بهترین راه درمان افت قند خون است، اما این تصور همیشه درست نیست.
مواد غذایی حاوی چربی زیاد مانند شکلات، جذب قند را کندتر میکنند و برای درمان فوری مناسب نیستند.
پس از برطرف شدن افت قند خون، مصرف مواد غذایی زیر توصیه میشود:
- نان سبوسدار
- شیر
- ماست
- پنیر
- مغزها
- تخممرغ
- میوه
- بیسکویت سبوسدار
این مواد به ثابت ماندن قند خون کمک میکنند.
چگونه از افت قند خون پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از هیپوگلیسمی بسیار سادهتر از درمان آن است.
برای کاهش احتمال افت قند خون بهتر است:
- وعدههای غذایی را حذف نکنید.
- داروهای دیابت را طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- قبل از ورزش، قند خون خود را بررسی کنید.
- همیشه مقداری ماده قندی سریعالجذب همراه داشته باشید.
- قند خون خود را بهطور منظم اندازهگیری کنید.
- در صورت تزریق انسولین، زمان غذا خوردن را رعایت کنید.
- از مصرف الکل با معده خالی خودداری کنید.
کنترل منظم قند خون با یک دستگاه تست قند خون دقیق میتواند از بسیاری از حملات افت قند جلوگیری کند.
چه زمانی افت قند خون خطرناک است؟
در بیشتر موارد، افت قند خون با مصرف مواد قندی برطرف میشود؛ اما در برخی شرایط نیاز به مراجعه فوری به پزشک وجود دارد.
اگر فرد:
- بیهوش شود،
- تشنج کند،
- نتواند چیزی بخورد یا بنوشد،
- یا پس از درمان اولیه همچنان علائم ادامه داشته باشد،
باید سریعاً با اورژانس تماس گرفته شود.
در این شرایط ممکن است تزریق گلوکاگون یا سرم قندی توسط کادر درمان ضروری باشد.
افت قند خون در خواب چیست؟
افت قند خون شبانه زمانی اتفاق میافتد که قند خون فرد هنگام خواب بیش از حد کاهش پیدا کند. این وضعیت بیشتر در افرادی دیده میشود که انسولین یا بعضی داروهای کاهنده قند خون مصرف میکنند، شام کافی نخوردهاند، فعالیت بدنی شدید داشتهاند یا دوز داروی آنها با میزان غذا و فعالیت هماهنگ نبوده است.
علائم افت قند خون در خواب ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تعریق شبانه
- کابوس یا خواب ناآرام
- بیدار شدن با سردرد
- احساس خستگی و بیحالی پس از بیدار شدن
- تپش قلب
- گیجی هنگام بیدار شدن
برخی افراد هنگام افت قند خون شبانه از خواب بیدار نمیشوند. به همین دلیل، افرادی که سابقه هیپوگلیسمی شبانه دارند باید درباره زمان مصرف دارو، وعده شام و میانوعده قبل از خواب با پزشک مشورت کنند. کنترل منظم قند خون و استفاده از دستگاه تست قند خون یا سیستم پایش مداوم قند میتواند به تشخیص این وضعیت کمک کند.
برای جلوگیری از افت قند خون شبانه چه کنیم؟
برای کاهش احتمال افت قند خون در خواب:
- وعده شام را حذف نکنید.
- دارو و انسولین را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- پس از ورزش عصرگاهی یا شبانه، قند خون را بررسی کنید.
- قبل از خواب قند خون را اندازهگیری کنید.
- در صورت توصیه پزشک، یک میانوعده مناسب مصرف کنید.
- همیشه ماده قندی سریعالجذب و گلوکاگون در دسترس داشته باشید.
اگر افت قند خون شبانه بهطور مکرر اتفاق میافتد، دوز دارو یا برنامه غذایی باید توسط پزشک بازبینی شود و نباید خودسرانه مقدار انسولین تغییر کند.
عدم آگاهی از افت قند خون چیست؟
در بعضی افراد، بهویژه کسانی که بارها دچار هیپوگلیسمی شدهاند، علائم اولیه مانند لرزش، تعریق و تپش قلب کاهش پیدا میکند یا اصلاً احساس نمیشود. به این وضعیت عدم آگاهی از افت قند خون گفته میشود.
این وضعیت خطرناک است؛ زیرا فرد ممکن است بدون هشدار وارد مرحله شدید افت قند خون شود و دچار گیجی، تشنج یا بیهوشی شود. افت قند خون کمتر از ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر هشداردهنده است و مقادیر کمتر از ۵۴ میلیگرم بر دسیلیتر خطر بیشتری دارند.
افرادی که علائم افت قند را متوجه نمیشوند باید:
- قند خون را در زمانهای مشخص بررسی کنند.
- نتیجهها را ثبت کنند.
- اطرافیان خود را با علائم افت شدید قند آشنا کنند.
- گلوکاگون در دسترس داشته باشند.
- درباره تنظیم دارو با پزشک مشورت کنند.
در افت شدید قند خون چه کاری نباید انجام داد؟
اگر فرد بیهوش است، تشنج دارد یا قادر به بلع نیست، نباید خوراکی، آبمیوه، عسل یا قند داخل دهان او قرار داده شود؛ زیرا خطر خفگی وجود دارد.
در این شرایط:
- فرد را به پهلو قرار دهید.
- در صورت وجود و آموزش قبلی، گلوکاگون استفاده کنید.
- فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تا رسیدن کمک پزشکی، تنفس و هوشیاری فرد را بررسی کنید.
گلوکاگون درمان توصیهشده برای افت شدید قند خون است؛ بهخصوص زمانی که فرد قادر نیست خودش خوراکی مصرف کند. اطرافیان فرد دیابتی باید از قبل روش استفاده از آن را یاد گرفته باشند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در شرایط زیر باید موضوع با پزشک بررسی شود:
- افت قند خون بهطور مکرر تکرار شود.
- قند خون بدون علت مشخص پایین بیاید.
- فرد هنگام افت قند بیهوش یا دچار تشنج شود.
- نیاز به کمک دیگران یا گلوکاگون وجود داشته باشد.
- علائم هشداردهنده افت قند احساس نشوند.
- افت قند بعد از تغییر دارو یا دوز انسولین شروع شده باشد.
- فرد دیابت ندارد اما چند بار دچار علائم و قند خون پایین شده است.
افت قند مکرر ممکن است نشان دهد برنامه دارویی، غذایی یا فعالیت بدنی نیاز به اصلاح دارد. تغییر دوز انسولین یا دارو باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
سؤالات متداول درباره افت قند خون
قند خون چند باشد افت قند محسوب میشود؟
برای بیشتر افراد مبتلا به دیابت، قند خون کمتر از ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر افت قند محسوب میشود. مقدار هدف ممکن است در بعضی افراد متفاوت باشد و باید با پزشک مشخص شود.
برای افت قند خون چه بخوریم؟
برای درمان سریع میتوان از قرص گلوکز، نصف لیوان آبمیوه یا نوشابه معمولی، یک قاشق عسل یا شکر استفاده کرد. خوراکیهای چرب مانند شکلات برای درمان فوری مناسب نیستند؛ چون جذب قند را کند میکنند.
آیا افت قند خون باعث بیهوشی میشود؟
بله. افت شدید قند خون ممکن است باعث گیجی، تشنج، بیهوشی یا کما شود و نیاز به اقدام فوری دارد.
آیا فرد سالم هم دچار افت قند خون میشود؟
بله، اما شیوع آن کمتر است. بعضی بیماریها، داروها، مصرف الکل، گرسنگی طولانی یا اختلالات هورمونی میتوانند باعث افت قند در افراد بدون دیابت شوند و نیاز به بررسی پزشکی دارند.
آیا افت قند خون با فشار خون پایین یکی است؟
خیر. افت قند خون به پایین آمدن گلوکز خون مربوط است، اما فشار خون پایین به کاهش فشار جریان خون در عروق گفته میشود. بعضی علائم مانند سرگیجه و ضعف ممکن است مشابه باشند، ولی علت و درمان آنها متفاوت است.
جمعبندی
افت قند خون یا هیپوگلیسمی معمولاً با علائمی مانند لرزش، تعریق، گرسنگی، تپش قلب، سرگیجه و گیجی همراه است. در بیشتر افراد مبتلا به دیابت، قند خون کمتر از ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر پایین محسوب میشود و باید سریع درمان شود.
برای افت خفیف، قانون ۱۵-۱۵ شامل مصرف ۱۵ گرم کربوهیدرات سریعالجذب، ۱۵ دقیقه انتظار و اندازهگیری مجدد قند خون است. اگر فرد بیهوش، دچار تشنج یا ناتوان از بلع باشد، نباید چیزی به او خورانده شود و باید از گلوکاگون و کمک اورژانسی استفاده کرد.
اندازهگیری منظم قند خون، رعایت وعدههای غذایی، هماهنگ کردن دارو با غذا و فعالیت و همراه داشتن ماده قندی سریعالجذب، مهمترین راههای پیشگیری از افت قند خون هستند.
مقالات مرتبط:
بهترین رژیم غذایی برای دیابتیها؛ چه غذاهایی بخوریم و از چه خوراکیهایی پرهیز کنیم؟
دیابت چیست؟ علائم، علت و روشهای درمان دیابت
دیدگاه خود را بنویسید